نسل شناسی وب و فناوری های آن

وب در طول زمان پیشرفت¬های قابل تاملی داشته و خواهد داشت. در ادامه، مسیر راه گذشته، حال و آینده وب بررسی خواهد شد.

  1. نسل پیش از وب ؛ عصر کامپیوترهای شخصی (PC Era )
  2. در این نسل هنوز مفهوم شبکه جهانی اینترنت جایگاهی پیدا نکرده بود. اما به علت پیشرفت¬های فناوری در حوزه تولید کامپیوترهای شخصی، گرایش به سمت تولید، خرید و استفاده از کامپیوترهای دسکتاپ بطور چشمگیری رواج یافت. بازه زمانی این نسل تقریباً بین 1980 الی 1990 میلادی بود. این دوران، دوران رونق سیستم¬های فایلینگ بود.

    1. نسل اول وب ( Web 1.0)
    2. وب 1.0 (Web 1.0) را تحت عنوان World Wide Web یا WWW نیز می¬شناسند. در این نسل که در بازه زمانی 1990 الی 2000 میلادی شکل گرفت، تمرکز بر سرمایه¬های فناورانه بود. در این نسل یک جهش قابل توجه از مفهوم شبکه (Network) به مفهوم گرید (Grid) صورت گرفت. همچنین در نسل وب 1.0 افزایش-چشمگیر کاربران اینترنتی، موجب افزایش ضریب نفوذ اینترنت در بین مردم جهان شد. در این نسل، اکثر سازمان به فکر استقرار پایگاه داده¬ها و همچنین گسترش تولید وب سایت¬ها و پورتال¬های سازمانی افتادند. در نسل وب 1.0 ، فناوری اطلاعات، انتخاب کننده ابزار برای کاربر بود.

      همانطور که در شکل زیر نشان داده شده است، در این نسل سازمان در نقش تولید کننده سرویس و محتوا ظاهر می شدند و معمولا کاربران صرفا مصرف کننده این سرویس ها و محتواها بودند. یعنی ارتباط میان تولید کنندگان و مصرف کنندگان سرویس و محتوا یکطرفه بود.

      شکل 1. ارتباط یکطرفه در نسل اول وب

      1. نسل دوم وب (Web 2.0)
      2. نسل وب 2.0 (Web 2.0) را که در بازه زمانی 2000 تا 2010 میلادی پدیدار شد تحت عنوان وب اجتماعی (Social Web) یا¬گرید اطلاعات (Information Grid) نیز می¬شناشند. در وب 2.0 ، مشارکت جمعی در مقیاس جهانی بصورت چشمگیری افزایش یافت. در این نسل تحویل خدمات اجتماعی از طریق پورتال¬های اجتماعی بالاخص شبکه¬های اجتماعی مجازی رونق یافت. در نسل وب 2.0 ، محاسبات جمعی، طلایه دار توان پردازشی در سطح جهانی و محلی بودند. در این نسل تولید و بهره برداری از گروه افزارها، نرم¬افزارهای اجتماعی و رسانه¬های اجتماعی افزایش یافت و به تبع این افزایش مردم سرتاسر جهان توانستند با همدیگر از طریق اینترنت تبادلات فرهنگی داشته باشند. در وب 2.0 ، شاهد انتشار بی محدودیت محتوا توسط هر چیز، در هر مکان و درهر زمان بوده¬ایم. همچنین در این نسل حق انتخاب کاربر برای استفاده از ابزار مورد علاقه¬اش بالاست و مقوله وب سیار شروع رونق یافتن خواهد کرد.

        شکل 2. نقشه راه گذشته، حال و آینده فناوری وب

        همانطور که در شکل زیر نیز نشان داده شده است در نسل دوم وب نقش کاربران وب سایت ها ارتقاء یافته و علاوه بر نقش مصرف کننده محتوا و سرویس نقش تولید کننده نیز پیدا می کنند. علاوه بر این نقش سازمان نیز به علاوه بر تولیدکننده محتوا و سرویس به نقش مصرف کننده سرویس و محتوا تولید شده توسط کاربران نیز بهبود می یابد.

        شکل 3. ارتباط دو طرفه میان تولیدکنندگان و مصرف کنندگان سرویس و محتوا

        1. نسل سوم وب (Web 3.0)
        2. در نسل وب 3.0 (Web 3.0) یا وب معنایی (Semantic Web) که طبق پیش¬بینی دانشمندان تقریباً بین بازه زمانی 2010 الی2020 میلادی تحقق پیدا خواهد کرد، دسترسی به اینترنت رایگان خواهد بود و درآمد زایی از طریق ارائه و تحویل خدمات الکترونیکی انجام خواهد شد. در نسل وب 3.0 ، پایگاه دانش¬ها در سازمان¬ها مستقر خواهند شد و مدیریت اطلاعات، جای خود را به مدیریت دانش خواهد داد و انواع دانش¬های مختلف در مقیاس جهانی از طریق گسترش مقوله مدیریت و مهندسی آنتولوژی با همدیگر مرتبط می شوند. در این نسل به حفظ و گسترش سرمایه¬های معنوی توجه ویژه¬ای می¬شود و ایده علم الکترونیکی (e-Science) تحقق خواهد یافت. در نسل فناوری وب 3.0 ، جریان¬های دانش خودجوش در فضای مجازی با تاکید تولید محتوای سه بعدی با رویکرد معناگرایانه شکل خواهند گرفت. همچنین در این نسل به مدیریت دارایی¬های دیجیتالی همچون دانش دیجیتالی توجه خاصی خواهد شد.

          همانطور که در شکل نیز نشان داده شده است در نسل سوم وب علاوه بر ویژگی ها و قابلیت های موجود در نسل های گذشته وب، حضور عناصر غیرانسانی نیز پر رنگ تر می شود. عناصری که از طریق استفاده از فناوری های معنایی همچون آنتولوژی ها معنای پدیده های وبی، رابطه های میان آنها را می فهمند و بر اساس این درک، واکنش نشان می دهند.

          شکل ‏2 3. حضور پر رنگ تر فناوری های معنایی در نسل سوم وب

          1. نسل چهارم وب (Web 4.0)
          2. نسل وب 4.0 (Web 4.0) تقریبا بین بازه 2020 الی 2030 میلادی شکل خواهد گرفت. به وب 4.0، وب هوشمند (Smart Web) یا فرا وب (Meta Web) نیز گفته می¬شود. در این نسل، شبکه¬های دانش بصورت نظام مند در بستر اینترنت مستقر خواهند شد و این امر موجب ارتباط و تعامل هوش¬ها با همدیگر و جایگزین شدن مفهوم مدیریت هوش به جای مدیریت دانش خواهد شد. در وب 4.0، وبلاگ¬های معنایی، تفکر مصنوعی، جوامع نامتمرکز، فضای بازار هوشمند و ذهن های بنگاهی ظهور خواهند کرد. همچنین در این نسل، تحویل خدمات الکترونیکی بصورت پیش کنشانه رونق قابل توجهی خواهند گرفت. در این نسل، برای انجام امورات مختلف، عامل¬های نرم¬افزاری هوشمند حضور گسترده خواهند داشت و همواره تلاش می¬شود تا از طریق بهره¬برداری هر چه بیشتر از دانش¬های فردی و سازمانی ارزش¬های افزوده بیشتری تولید و استفاده شوند.

            شکل زیر نمایش دیگری از نسل¬های مختلف وب همراه با فناوری¬های مرتبط با آنها را نمایش می¬دهد. در این شکل نسل¬های وب در دو بعد، درجه اتصال اطلاعات با همدیگر و بعد درجه اتصال اجتماعات نمایش داده خواهند شد.

            شکل 4. نسل های وب و فناوری های آنها

            در حقیقت نسل اول وب را می توان نسل وب داده محور، نسل دوم وب را انسان محور، نسل سوم وب را نسل ماشین محور و نسل چهارم وب را نسل عامل محور (Agent-Oriented) نامید. ارتباط میان نسل های وب بصورت شکل زیر نیز قابل نشان است:

            شکل 5. ارتباط میان نسل های وب